fa عوامل مؤثر بر پدیده شیشه‌ای شدن بافت گیاهی در شرایط کشت درون‌شیشه‌ای و راهکارهای مقابله با آن مطالعه موردی: گیاه میخک (Dianthus caryophyllus L.) پدیده شیشه‌ای شدن ناشی از تغییرات نامطلوب فیزیولوژیکی و مورفولوژیکی در بافت گیاهی است. در بافت‌های شیشه‌ای شده تعداد دستهجات آوندی، سلول‌های روزنه و سلول‌های کوتیکول برگ کاهش می‌یابد و واکوئل‌ها در سلول‌های مزوفیل برگ حجیم می‌شوند. عوامل متعددی بر پدیده شیشه‌ای شدن موثر می‌باشد که از مهم‌ترین این عوامل نوع تنظیم کننده‌ی رشد، نوع و غلظت سیتوکینین‌، نسبت یون نیترات به آمونیوم در محلول غذایی، نوع و مقدار آگار، تهویه و تعداد دفعات واکشت می‌باشد. افزایش غلظت آگار به علت کاهش رطوبت محیط کشت باعث کاهش این پدیده می‌گردد. درحالیکه افزایش غلظت هورمون سیتوکینین‌ و کاهش نسبت یون نیترات به آمونیوم در محیط کشت باعث افزایش آن می‌شود. حضور هورمون BA نسبت به سایر سیتوکینین‌ها و همچنین فیتاژل نسبت به سایر انواع آگار باعث افزایش پدیده شیشه‌ای شدن می‌شوند. استفاده از درپوش پارافیلم به علت افزایش تبادلات گازی باعث کاهش تجمع اتیلن و در نتیجه کاهش میزان شیشه‌ای شدن می‌گردد. کاربرد سیستم سرمادهی از کف می‌تواند باعث کاهش فعالیت تمامی آنزیم‌های آنتی اکسیدانت گردد و منجر به کاهش میزان شیشه‌ای شدن شاخساره‌ها می‌گردد. لذا با توجه به نتایج گزارش شده، جهت کاهش میزان پدیده شیشه‌ای شدن در شرایط درون شیشه‌ای، کاربرد سیتوکینین با غلظت‌های پایین‌تر، جایگزین نمودن BA با سایر سیتوکینین‌های رایج و در صورت لزوم کاربرد غلظت‌های پایین BA (5/0 میلی‌گرم در لیتر)، استفاده از درپوش پارافیلم، افزایش غلظت آگار تا حد قابل قبول (10 گرم در لیتر)، کاربرد سیستم سرمادهی از کف، کاهش تعداد دفعات واکشت تا حد امکان و سازگار نمودن هرچه سریعتر گیاهچه‌های کشت بافتی پیشنهاد می‌گردد. Hyperhydricity is the development of an undesirable physiological and morphological change in plant tissue. In vitrified plants, the number of vascular bundles, stomata and cuticle cells are reduced and mesophyll cells contain massive vacuole. Several factors influence this phenomenon and the most important of these factors include: type of the plant growth regulator, type and concentration of cytokinin, ratio of ammonium to nitrate in the culture medium, type and concentration of agar, ventilation and number of subculturing. Increasing agar concentrations leads to decreasing this phenomenon due to reducing the moisture of culture medium. Increasing concentration of cytokinins and decreasing the ratio of nitrate to ammonium in the medium cause the occurrence of hyperhydricity. Presence of BA in compare to other types of cytokinins and also phytagel in compare to other type of gelling agent enhance the rate of hyperhydricity. Use of Parafilm cap decreases the amount of this phenomenon due to increasing gas exchange and decreasing accumulation of ethylene. The application of bottom cooling systems can reduce the activity of antioxidant enzymes and therefore cause reduction in the amount of hyperhydricity. By considering the reported results, to reduce the amount of hyperhydricity in vitro, using cytokinins with lower concentration, replacing BA with other commonly used cytokinins and if possible use lower concentrations of BA (0.5 mg/l), using Parafilm as vessel closure cap, increasing the concentration of agar to an acceptable level (10 g/l), using bottom cooling, reducing the frequency of sub-culturing as much as possible and acclimating tissue culture plantlets as soon as possible, is recommended. تعداد دفعات واکشت, شیشه‌ای شدن,غلظت آگار,نسبت آمونیوم به نیترات, نوع درپوش,نوع تنظیم کننده‌ی رشد Agar concentration, Number of subculturing, Ratio of ammonium to nitrate, Type of growth regulator, Vessel closure type 85 95 http://flowerjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-29-17&slc_lang=fa&sid=1 Mahdiyeh Kharrazi سیده مهدیه خرازی 1003194753284600951 1003194753284600951 Yes Department of Ornamental Plant Biotechnology, Iranian Academic Center for Education, Culture and Research Ali Tehranifar علی تهرانی فر 1003194753284600952 1003194753284600952 No Ferdowsi University of Mashhad Hossein Nemati سیدحسین نعمتی 1003194753284600953 1003194753284600953 No Abdolreza Bagheri عبدالرضا باقری 1003194753284600954 1003194753284600954 No Ahmad Sharifi احمد شریفی 1003194753284600955 1003194753284600955 No