fa نقش نانوذرات اکسیدروی در بهبود رشد، کیفیت و تحمل به تنش‌های محیطی در گیاهان زینتی تخصصي Special مروری Review <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:115%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:&quot;B Lotus&quot;"><span style="color:black">گیاهان زینتی به‌‌دلیل ارزش اقتصادی بالا، حساسیت فیزیولوژیکی قابل‌توجه و نقش اساسی در بهبود کیفیت زندگی انسان، جایگاه ویژه‌ای در سیستم‌های نوین باغبانی دارند. بااین‌حال، تولید تجاری این گیاهان به دلیل وابستگی شدید به نهاده‌های شیمیایی، مصرف بالای آب و حساسیت بالا به تنش‌های زنده و غیرزنده با چالش‌های جدی روبرو است. روی به‌عنوان یک ریزمغذی ضروری، نقش کلیدی در فرآیندهای فیزیولوژیکی گیاه از جمله فعال‌سازی آنزیم‌ها، سنتز هورمون‌های رشد، پایداری غشاهای سلولی و تنظیم سیستم آنتی‌اکسیدانی ایفا می‌کند. با این‌حال، کارایی پایین و پیامدهای محیط زیستی کودهای متداول عنصر روی در خاک‌های آهکی و گلخانه‌ای، ضرورت توسعه رویکردهای نوین تغذیه‌ای را برجسته می‌سازد. هدف از این مطالعه مروری، ارائه تحلیلی جامع از نقش نانوذرات اکسیدروی در بهبود رشد، کیفیت، فرآیندهای فیزیولوژیکی و افزایش تحمل به تنش‌ها در گیاهان زینتی، همراه با بررسی چالش‌ها و چشم‌اندازهای آینده این فناوری است. در این مقاله، مطالعات منتشرشده مرتبط با سنتز، جذب، انتقال و اثرات زیستی نانوذرات اکسیدروی در گیاهان زینتی به‌صورت نظام‌مند مرور و تحلیل شدند. روش‌های مختلف سنتز (فیزیکی، شیمیایی و زیستی)، مسیرهای جذب (ریشه‌ای و برگی) و <a name="_Hlk237113909">سازوکار</a>های فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی اثر این نانوذرات بررسی شد. ویژگی‌هایی مانند اندازه نانومتری، سطح ویژه بالا، قابلیت نفوذ مؤثر و رهایش تدریجی یون‌های روی، نانوذرات اکسیدروی را به گزینه‌ای امیدبخش تبدیل کرده است. نتایج مطالعات نشان می‌دهد که کاربرد نانوذرات اکسیدروی در غلظت‌های بهینه می‌تواند موجب بهبود معنی‌دار رشد رویشی، افزایش محتوای کلروفیل، ارتقای کیفیت ظاهری و گلدهی، تقویت سیستم آنتی‌اکسیدانی و تحمل گیاهان زینتی به تنش‌های غیرزیستی نظیر شوری، خشکی و دما شود. این اثرات عمدتاً به افزایش فراهمی زیستی روی، تنظیم متابولیسم رنگ‌دانه‌ها، کاهش تجمع گونه‌های فعال اکسیژن و تعدیل مسیرهای هورمونی نسبت داده می‌شوند. بااین‌حال، پاسخ گیاهان زینتی به نانوذرات اکسیدروی وابسته به غلظت، روش کاربرد، ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی نانوذرات و گونه گیاهی است و مصرف بیش از حد ممکن است منجربه بروز سمیت، تجمع زیستی و اختلالات متابولیکی شود؛ بنابراین، نانوذرات اکسیدروی پتانسیل بالایی به‌عنوان منبع نوین و کارآمد روی در تولید پایدار گیاهان زینتی دارند، اما تعیین غلظت‌‌های بهینه، درک سازوکار‌های مولکولی و ارزیابی اثرات بلندمدت محیط زیستی، پیش‌نیاز استفاده ایمن و گسترده از این فناوری در مقیاس تجاری است.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></div> &nbsp; <p data-end="757" data-start="77" style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif"><span style="color:black">Ornamental plants occupy a distinctive position in modern horticultural systems due to their high economic value, significant physiological sensitivity, and fundamental role in enhancing human quality of life. However, the commercial production of these plants faces substantial challenges, primarily stemming from a heavy reliance on chemical inputs, high water consumption, and pronounced susceptibility to both biotic and abiotic stresses. Zinc, as an essential micronutrient, plays a pivotal role in numerous plant physiological processes, including enzyme activation, synthesis of growth hormones, maintenance of cellular membrane integrity, and regulation of the antioxidant defense system. Nevertheless, the low efficiency and adverse environmental implications of conventional zinc fertilizers in calcareous and greenhouse soils underscore the urgent need for innovative nutritional strategies. The objective of this review is to provide a comprehensive analysis of the role of zinc oxide nanoparticles (ZnO NPs) in enhancing growth, quality, physiological processes, and stress resilience in ornamental plants, while also examining the associated challenges and future prospects of this technology. In this article, published studies related to the synthesis, uptake, translocation, and biological effects of ZnO NPs in ornamental plants were systematically reviewed and analyzed. Various synthesis methods (physical, chemical, and biological), uptake pathways (root and foliar), and the underlying physiological and biochemical mechanisms of action of these nanoparticles were investigated. Characteristics such as nanoscale size, high specific surface area, effective penetration capability, and the sustained release of zinc ions render ZnO NPs a promising alternative. Research findings indicate that the application of ZnO NPs at optimal concentrations can lead to significant improvements in vegetative growth, increased chlorophyll content, enhanced aesthetic and flowering quality, a strengthened antioxidant system, and greater tolerance of ornamental plants to abiotic stresses such as salinity, drought, and temperature extremes. These effects are primarily attributed to increased zinc bioavailability, regulation of pigment metabolism, reduction in reactive oxygen species (ROS) accumulation, and modulation of hormonal pathways. However, the response of ornamental plants to ZnO NPs is dependent on concentration, application method, the physicochemical properties of the nanoparticles, and plant species. Excessive application may induce phytotoxicity, bioaccumulation, and metabolic disorders. Therefore, while ZnO NPs hold considerable potential as a novel and efficient zinc source for the sustainable production of ornamental plants, determining optimal concentrations, elucidating the molecular mechanisms of action, and evaluating long-term environmental impacts are essential prerequisites for the safe and widespread commercial adoption of this technology.</span></span></span></span></span></span></span></p> <p data-end="2384" data-start="2050">Overall, ZnO NPs show significant potential as a sustainable and efficient zinc source for ornamental plant production. Yet, determining optimal concentrations, understanding molecular mechanisms, and assessing long-term environmental impacts are critical for safe, effective, and widespread commercial application of this technology.</p> باغبانی پایدار, تنش زنده, تنظیم‌‌کننده‌‌های رشد, نانو کود Biotic Stress, Growth Regulators, Nano-fertilizer, Sustainable Horticulture 125 148 http://flowerjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-84-9&slc_lang=fa&sid=1 Mozhgan Zangeneh مژگان زنگنه m.zangeneh2008@yahoo.com 10031947532846004384 10031947532846004384 No Agricultural Sciences and Natural Resources University of Khuzestan دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، اهواز، ایران Mohamadreza Salehi Salmi محمدرضا صالحی سلمی Salehi@asnrukh.ac.ir 10031947532846004385 10031947532846004385 Yes Agricultural Sciences and Natural Resources University of Khuzestan دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، اهواز، ایران