fa معرفی بهترین نوع قلمه و مناسب ترین بستر ریشه زایی رزماری (Rosmarinus officinalis) رزماری (Rosmarinus officinalis L.) گیاهی است از خانواده نعناعیان که با قلمه‌های نیمه خشبی در تابستان تکثیر می-شود. تحقیق جاری با هدف بررسی تأثیر قطر قلمه و بستر کشت بر ریشه‌زایی رزماری انجام شد. تیمارها شامل سه بستر کشت: پرلیت، پرلیت-کوکوپیت و ماسه و قلمه در سه قطر 2-1 میلی‌متر (قلمه‌های علفی)، 4-3 میلی‌متر (قلمه‌های نیمه خشبی) و 7-5 میلی‌متر (قلمه‌های خشبی) در 3 تکرار بررسی شد. صفات مورفولوژیک شامل: درصد ریشه‌زایی، تعداد ریشه و طول ریشه اندازه‌گیری شدند. نتایج تجزیه داده‌ها نشان داد تأثیر بستر، قطر قلمه و اثر متقابل بستر و قطر قلمه بر هر سه صفت اندازه‌گیری شده معنی‌دار بود (P≤0.01). بیشترین درصد ریشه‌زایی، تعداد ریشه و طول ریشه در قلمه‌های رزماری با قطر 2-1 میلی‌متری مشاهده شد. به‌طوریکه صفات ریشه‌زایی در قلمه‌های علفی بیشتر از قلمه‌های نیمه‌خشبی و خشبی بود، هم‌چنین در بررسی بستر کشت، بیشترین ریشه‌زایی مربوط به مخلوط پرلیت-کوکوپیت (48 درصد ریشه‌زایی) بود که با بستر پرلیت خالص اختلاف معنی‌داری نداشت. در مورد تعداد و طول ریشه‌ها بیشترین تراکم ریشه در بستر پرلیت خالص مشاهده شد، با این ‌وجود اختلاف معنی‌داری با بستر پرلیت-کوکوپیت نشان نداد ولی با بستر ماسه اختلاف معنی‌داری داشت. بنابراین به خاطر کیفیت بهتر قلمه‌ها در بستر پرلیت، این بستر با قلمه‌های علفی سرشاخه برای تکثیر سریع‌تر رزماری به گلخانه‌داران توصیه می‌شود. Rosemary (Rosmarinus officinalis L.) is a plant of the Lamiaceae family which is propagated by semi-hard wood cuttings in the summer. Current study was carried out to investigate the effect of stem diameter in various rooting media. Treatments included three rooting media: perlite, perlite+ cocopeat and sand; and three stem diameters: 1-2 mm (herbaceous cuttings), 3-4 mm (semi-hardwood cuttings) and 5-7 mm (hardwood cuttings). Rooting percent, number of roots and roots length were measured. The result showed that the effect of rooting media, stem diameter and their interaction were significant (P≤ 0.01). The highest percentage of rooting, maximum number of roots and root length were observed in the treatment with 1-2 mm stem diameter; hence rooting in herbaceous cutting were significantly more effective than the semi-hardwood cuttings and hardwood cuttings. In comparing the rooting media, the highest percent of rooting (48%) was observed on perlite-cocopeat substrate, which was not significantly different to perlite substrate. However, the maximum number and highest root length was attained in the perlite substrate. Therefore, it is recommended to the greenhouse owners, in order to propagate high quality rosemary, use herbaceous cuttings on perlite substrate پرلیت, رزماری,ریشه زایی, قلمه علفی, ماسه Herbaceous cutting, Perlite, Rooting, Rosemary, Sand 45 51 http://flowerjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-29-22&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Bidarnamani فاطمه بیدرنامنی f.bidarnamani65@uoz.ac.ir 1003194753284600965 1003194753284600965 Yes Institute of Agricultural Research, University of Zabol, Iran پژوهشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران Mohammad Forouzandeh محمد فروزنده 1003194753284600966 1003194753284600966 No Institute of Agricultural Research, University of Zabol, Iran پژوهشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران Mehdi Shabanipoor مهدی شعبانپور 1003194753284600967 1003194753284600967 No Islamic Azad University, Branch of Arak, Iran دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک